Lokale krant cruciaal voor democratie: inclusief de volledige column

KAMPEN - Op 15 september wordt wereldwijd de Internationale Dag van de Democratie gevierd. Ook in Nederland staat dan de waarde van goed geïnformeerde burgers centraal. Volgens de Nederlandse Nieuwsblad Pers (NNP) spelen gratis huis-aan-huiskranten en lokale nieuwsbladen daarin een sleutelrol.

Uit onderzoek van het Commissariaat voor de Media en het Nationaal Media Onderzoek blijkt dat 70 procent van de Nederlanders regelmatig een huis-aan-huiskrant leest. Voor een kwart van de bevolking is dit zelfs de belangrijkste nieuwsbron. Daarmee hebben lokale kranten een groter bereik dan regionale dagbladen en lokale of regionale omroepen. Vooral mensen die zich doorgaans minder betrokken voelen bij nieuws, worden via de lokale krant wel bereikt.

Grote subsidies, klein bereik

Tegenover dat brede bereik staat volgens de NNP een scheve verdeling van publieke middelen. In 2025 ontvangen de dertien regionale omroepen samen ruim 191 miljoen euro subsidie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarnaast krijgen ze miljoenen euro’s aan bijdragen van gemeenten en projectsubsidies. Toch ligt hun marktaandeel gezamenlijk rond 1 procent, blijkt uit cijfers van het NMO.

Lokale en regionale omroepen profiteren dus van structurele steun, terwijl onafhankelijke uitgeverijen van huis-aan-huiskranten buiten de boot vallen. Zij ontvangen geen vaste subsidies, terwijl hun kranten wekelijks miljoenen Nederlanders bereiken en lokaal geworteld zijn. Volgens de NNP worden deze uitgaven door veel gemeenten wel erkend als belangrijke bron van informatie voor inwoners.

Geen plek in verkiezingsplan

De NNP wijst erop dat de rijksoverheid en het Commissariaat voor de Media de lokale krant onvoldoende inzetten. Zo komt het medium niet voor in het zesstappenplan voor verkiezingscommunicatie, terwijl juist huis-aan-huiskranten en lokale nieuwsbladen een groot publiek bereiken. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid benadrukte eerder al dat deze media betrouwbaar en dichtbij zijn.

Oproep tot samenwerking

De koepelorganisatie roept het ministerie en het Commissariaat op het zogenoemde dienstbaarheidsverbod sneller te herzien. Dat verbod is bedoeld om de non-commercialiteit van de publieke omroep te beschermen, maar staat samenwerking met private media in de weg.

Volgens de NNP zou nieuws dat met publieke middelen wordt gemaakt breder verspreid moeten worden, ook via huis-aan-huiskranten en hun digitale kanalen. “Stelt u zich het eens voor: goede journalistiek bereikt niet alleen een handjevol kijkers, luisteraars of volgers, maar komt via álle beschikbare kanalen onder de aandacht van een breed publiek. Dat is pas democratisch,” aldus de organisatie.

Dit is een extract uit de column van Niels Ackermans en Jolanda de Rijk, voorzitters van de NNP. Zij willen in de column benadrukken dat de lokale krant wekelijks miljoenen inwoners bereikt. “Gratis, toegankelijk en van groot belang voor onze democratie.”

Column: Nederlandse nieuwsblad pers (NNP) staat stil bij ‘dag van de democratie’

Ieder jaar op 15 september wordt de Internationale Dag van de Democratie gevierd, ook in 2025. Democratie, ook lokaal, staat of valt bij goed geïnformeerde burgers. Hoe dat bereikt wordt? Via gratis huis-aan-huiskranten en lokale nieuwsbladen. Onderzoeken tonen aan dat geen enkel ander medium zo goed in staat is om burgers onafhankelijk, betrouwbaar en transparant te informeren. 

Volgens het Commissariaat voor de Media en het Nationaal Media Onderzoek (NMO) leest 70 procent van de Nederlanders regelmatig een huis-aan-huiskrant. Voor 25 procent van de Nederlanders is deze krant, met de bijbehorende onlinenieuwskanalen, zelfs de belangrijkste nieuwsbron. Daarmee is het bereik van lokale nieuwsmedia vele malen groter dan alle andere aanbieders van nieuws, inclusief (regionale) dagbladen en lokale en regionale omroepen. 

Opvallend: de cijfers laten ook zien dat burgers die zich normaal gesproken weinig betrokken voelen bij het nieuws, wél via de lokale krant worden bereikt. Dat is in onze ogen beslist geen toeval, maar komt voort uit de fysieke verschijningsvorm van ons medium: de gratis huis-aan-huiskrant. Die valt wekelijks op de deurmat en brengt dagelijks online nieuws; de burger hoeft daar niets voor te doen. Een democratische infrastructuur in optima forma.

Wat gaat er mis?
Als we op de Dag van de Democratie stilstaan bij de fundamenten van onze samenleving, zetten we vraagtekens bij de vrije toegang tot informatie in ons land. Dat leggen we graag uit. 

In 2025 ontvangen de dertien regionale omroepen in Nederland samen ruim 191 miljoen euro subsidie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Daar komen miljoenen euro’s aan gemeentelijke bijdragen en projectsubsidies bij voor lokale- en streekomroepen. 

Dat is opmerkelijk omdat het bereik van deze publieke media veelal beperkt is. Het NMO becijfert dat het gezamenlijk marktaandeel van de regionale omroepen slechts 1 procent is. Alleen RTV Noord (600.000 inwoners in Groningen) en Omroep Brabant (2,6 miljoen inwoners in Noord-Brabant) bereiken maandelijks meer dan 100.000 kijkers. Ter illustratie: het minst bekeken tv-programma op NPO 3 trekt in een halfuur evenveel of zelfs meer kijkers...

Met lege handen
Waar de regionale omroepen zelf met hogere cijfers over hun bereik schermen - hun data zijn gebaseerd op onderzoek van Motivaction - blijven de verschillen met de officiële NMO-cijfers groot. Opvallend is het verschil in bereik per regio. Waar Omroep Brabant relatief goed scoort, blijven andere omroepen zoals RTV Oost en RTV Rijnmond ver achter. (*Bron: De Telegraaf, 1 augustus 2025). 

Terwijl regionale-, lokale- en streekomroepen kunnen rekenen op subsidies, staan private, onafhankelijke uitgeverijen aan de zijlijn. Voor hun kranten ontvangen ze geen structurele subsidie. Ze staan met lege handen. Terwijl deze uitgaven wekelijks miljoenen Nederlanders bereiken en burgers over hun eigen dorp, stad en regio infomeren via de brievenbus, afhaalpunten om de hoek, nieuwsbrieven, e-papers, social media en nieuwsapps. 

De kranten en hun redacties zijn lokaal geworteld; het nieuws is bijna altijd gratis en eenvoudig toegankelijk. Democratie in optima forma. Onderstreept door de motie-Van Strien, die in 2024 is aangenomen door de Tweede Kamer. Uitgangspunt van de motie is dat het totale lokale medialandschap versterkt en geprofessionaliseerd dient te worden, zodanig dat álle aanbieders van lokaal en regionaal nieuws hiervan profiteren.

Ondanks het grote bereik van lokale nieuwsmedia, zien we dat slechts een fractie van de overheidscommunicatie via de lokale krant loopt. De rijksoverheid kiest structureel voor media met minder bereik of klopt aan bij commerciële techreuzen als Meta en Google. Terwijl het juist die platforms zijn die worden uitgesloten van politieke advertenties in verkiezingstijd vanwege hun beperkte transparantie en gebrekkige representativiteit.

Wat ons steekt is dat de lokale krant in het zesstappenplan van het Commissariaat voor de Media voor verkiezingscommunicatie überhaupt niet voorkomt. Terwijl dit medium het verschil maakt. Dat wordt onderschreven door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Gratis huis-aan-huiskranten en lokale nieuwsbladen zijn dichtbij, betrouwbaar en hebben een bewezen groot bereik. Gelukkig zien veel gemeenten wel dat ‘hun’ lokale krant ertoe doet en de meeste burgers bereikt.

Oproep tot samenwerking
Op de Dag van de Democratie roepen wij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het Commissariaat voor de Media op om het dienstbaarheidsverbod sneller te herzien. Dat verbod biedt volgens het ministerie en het commissariaat ‘een belangrijke bescherming voor de non-commercialiteit van de publieke omroep’. 

Ons pleidooi: maak ruimte voor uitgebreidere samenwerking tussen publieke en private media. Samenwerking die verder én sneller gaat dan de huidige proef waarin slechts enkele uitgeverijen van lokale nieuwsmedia met lokale- en streekomroepen stap voor stap proberen tot samenwerking te komen, maar waarbij het Commissariaat voor de Media worstelt met het huidige dienstbaarheidsverbod.

Uitgangspunt is dat de producties van publiek gesubsidieerde media niet uitsluitend op hun eigen kanalen geplaatst mogen worden. Het is in onze ogen belangrijker dat nieuws gepubliceerd wordt op de kanalen met het hoogste gezamenlijke bereik. En dat kan alleen door het dienstbaarheidsverbod te versoepelen.

Stelt u zich het eens voor: goede journalistiek, mede tot stand gekomen met publieke gelden, bereikt niet alleen een handjevol kijkers, luisteraars of volgers, maar komt via álle beschikbare kanalen op het netvlies van een breed publiek. Dat is pas effectief. Dat is pas democratisch.

Versterk en vergroot het bereik van goede (lokale) journalistiek met huis-aan-huiskranten en nieuwsbladen die wekelijks miljoenen inwoners bereiken via de brievenbus, afzetpunten om de hoek, nieuwsbrieven, e-papers en nieuwsapps. De lokale krant maakt écht het verschil. Gratis. En… van groot belang voor onze democratie. 

Niels Ackermans
Jolanda de Rijk
Voorzitters Nederlandse Nieuwsblad Pers (NNP)

*Bron: De Telegraaf