In de boerderijen rond Zwolle stond het vuur midden in huis

Wat maakt een landelijke keuken landelijk? Vraag het rond en je hoort houten fronten en een grote boerenspoelbak. Dat is de buitenkant. Wie wil weten waar de stijl vandaan komt, kijkt beter naar de oude boerderijen rond Zwolle.

Mens en vee in dezelfde ruimte

In het westen van Overijssel heette zo’n boerderij een lös huus, in Twente en de Achterhoek een los hoes. Dat betekent open huis, en dat was letterlijk. De familie en het vee leefden onder één dak, in dezelfde ruimte. Het vee stond in de zijbeuken, en in het midden van het huis of tegen de voorgevel brandde een open vuur. Daarop werd gekookt, en het hield iedereen warm.

Een schoorsteen was er oorspronkelijk niet. De rook zocht zijn weg door een gat in de zoldervloer en de kieren in het dak, en droogde onderweg de oogst op zolder en het vlees dat bovenin hing. Een apart vertrek om te koken kende zo’n huis niet. Alles gebeurde rond dat ene vuur.

Rond het werkblad in plaats van rond de haard

Dat idee, koken midden in het leven, is de kern van de landelijke keuken van nu. Het eiland of een lang werkblad staat waar vroeger het vuur brandde, met de tafel ernaast en de kamer eromheen. Wie kookt, staat met het gezicht naar de anderen. Moderne landelijke keukens zijn daarbij vaak strakker dan hun reputatie, met rechte fronten in eiken of een zachte kleur en een stevig werkblad eroverheen.

Het type boerderij ontstond rond het jaar 1100 en werd tot in de negentiende eeuw gebouwd. In die eeuwen kwam er langzaam meer comfort. Er kwam een schoorsteen en de ramen werden groter. Aan de voorkant werd een apart vertrek aangebouwd, de endskamer, waar de oude boer en boerin introkken als de kinderen de boerderij overnamen. In de meeste van die huizen kwam uiteindelijk een muur tussen het woongedeelte en het vee.

Kraaltjesplanken en krullen mogen gewoon. Toch wordt een keuken vooral landelijk door de plek waar hij staat, veel meer dan door de lijstjes op de deuren.

Ook in een rijtjeshuis in Assendorp

Een boerderij heb je er niet voor nodig. In een rijtjeshuis in Assendorp of een nieuwbouwwoning in Stadshagen werkt hetzelfde principe, alleen op kleinere schaal. Een blad van eiken of een dikke plaat natuursteen op het eiland geeft het de zwaarte van een boerentafel, ook als de fronten eromheen strak zijn. Draai de keuken met de voorkant naar de kamer, schuif de tafel tegen het eiland aan en leg de kookplaat zo dat wie kookt de rest van de ruimte kan zien.

Waar de rook vroeger door de kieren in het dak ontsnapte, trekt een afzuiging in de kookplaat hem nu naar beneden weg. Daardoor kan de kookplaat midden in de ruimte liggen zonder dat er een kap boven hangt, en blijft het zicht op de tafel vrij. Laat de tafel in het verlengde van het eiland doorlopen, dan worden koken en eten één plek, zoals het vuur dat vroeger was. Houd rond het eiland wel genoeg loopruimte, zodat twee mensen elkaar kunnen passeren met een pan in de hand.

Op een natte zaterdag in november staat er dan een pan soep op het vuur, zitten de kinderen met hun huiswerk aan de andere kant van het werkblad en schuift wie binnenkomt vanzelf aan de tafel ernaast aan.

Dit artikel is een bijdrage van een externe partij en valt buiten de verantwoordelijkheid van de hoofdredactie van Brugmedia.