De Apus Apus in en rond de Broerenkerk
· leestijd 1 minuut AlgemeenBINNENSTAD - De Broerenkerk is een prachtig voorbeeld van herbestemming. Het Huis ván het Woord van het oude ’predickheren clooster complex’ uit 1466 is met de huidige bestemming van Waanders In de Broeren een huis vóór het woord geworden.
Het metselwerk van de Broerenkerk vertoont een interessant kenmerk. Tegenwoordig staat een steiger tegen / naast het opgaande metselwerk. In de middeleeuwen daarentegen werd er gebruik gemaakt van een ‘vliegende steiger’. Hierbij werden de horizontale liggers (kortelingen) in het metselwerk opgenomen. De steiger hing als het ware aan het opgaande muurwerk. De metselaar werkte tot bijna boven zijn macht om daarna weer een volgende kortelinglaag (slag) aan te brengen. De steiger klom zo met metselaar en metselwerk omhoog. De kortelinggaten werden vaak bewust opgelaten. Deze steigergaten zijn nu nog in het muurwerk van de kerk te herkennen.
Een deel van de korteling gaten zijn dichtgezet met plavuisjes met een ronde opening. Ook bij andere gebouwen in de stad zoals de Bethlehemkerk en de Wheeme aan de Lombardstraat komen deze plavuisjes in het muurwerk voor. Deze zijn oorspronkelijk bedoeld als nestkast voor de Apus Apus - of in gewoon Nederlands - de gierzwaluw.
De gierzwaluw is een insecteneter die van begin mei tot eind juli in onze steden en dorpen te vinden is. In drie maanden brengt hij hier zijn jongen groot en bouwt reserves op voor de lange tocht naar Afrika om daar te overwinteren. De vogels leven in kolonies en keren elk jaar met dezelfde partner naar hetzelfde nest terug. Het is een snelle behendige vogel. In een duikvlucht kan de vogel meer dan tweehonderd kilometer per uur bereiken. Naast de nestruimte heeft de gierzwaluw ook ruimte nodig voor een toegang. De vogel komt namelijk in glijvlucht van en naar zijn nest.
Ook in het interieur van de kerk is de gierzwaluw te zien. In 1983 werden fragmenten van gewelfschilderingen in het koor ontdekt Er volgde een restauratie die in 1986 werd voltooid. De 139 schilderingen dateren uit het eerste kwart van de 16de eeuw en zijn tamelijk compleet bewaard gebleven. Ruim de helft van de schilderingen bestaat uit voorstellingen van heiligen met daarbij een aantal scenes uit het leven van Christus. De aartsengel Michael met het Zwolse stadswapen is afgebeeld in de tweede travee van de hoofdbeuk. De gewelfschilderingen worden volgens een vast patroon afgewisseld met afbeeldingen van familie- of andere wapens. Tussen de schilderingen zijn rijke bloemmotieven aangebracht. Ook de Apus Apus is veelvuldig afgebeeld.
Tekst: afdeling Erfgoed gemeente Zwolle
Afb. 3: Het Wheeme, plavuizen met nestopening (afb. Hans Westerink)
Afb. 4: Broerenkerk, gewelfschilderingen met afbeeldingen van de gierzwaluwen (afb. Hans Westerink)
