Tentoonstelling Joan Derk – Controversieel | Theatraal | Explosief tot 8 april te zien bij ANNO

ZWOLLE - Bij ANNO Stadsmuseum ANNO is tot 8 april de tentoonstelling Joan Derk – Controversieel | Theatraal | Explosief te zien. In deze tentoonstelling krijgt de roemruchte Zwollenaar opnieuw een stem en gezicht.

Fotografe Ursula van de Bunte, die eerder in diverse musea exposeerde, geeft Joan Derk een gezicht in een bijzondere serie fotoportretten. Deze zijn in de gang en hal van het Drostenhuis te zien.

In de Patriottenkamer is een 18e eeuwse setting gecreëerd. Hier kun je de stem van Joan Derk beluisteren in een hoorspel over het hoogtepunt uit zijn leven, namelijk het schrijven van zijn beroemde pamflet ‘Aan het Volk van Nederland’. 

In deze kamer worden enkele bijzondere objecten getoond, waaronder een van de oudste edities van het pamflet uit de Atheneum Bibliotheek in Deventer en patriottistisch zilver- en goudwerk uit Zwolle, Zutphen en Hattem. Daarnaast zijn op kamerschermen aanvullende teksten en beelden te vinden.

Op uitnodiging van de Gemeente Zwolle gaat Stadsmuseum Anno het cultuurhistorische verhaal van Joan Derk en zijn nagedachtenis opnieuw onderzoeken en vertellen. Dit doet het museum in de periode 2023-2024 samen met een aantal partners. De tentoonstelling is het startpunt.

In de tentoonstelling Joan Derk – Controversieel I Theatraal I Explosief in Stadsmuseum Anno zijn bijzondere brokstukken te zien. Ze hoorden bij een graftombe en overleefden een explosie met buskruit. Eeuwenlang wist niemand dat ze bestonden. Tot ze enkele decennia geleden in een stoffig hoekje van de kerktoren van Gorssel werden ontdekt. 

Restanten graftombe Joan Derk

In de nacht van 7 op 8 augustus 1788 bliezen prinsgezinden de graftombe van de door hen gehate Joan Derk van der Capellen tot den Pol op met buskruit. Gelukkig waren de stoffelijke resten van

Joan Derk en zijn vrouw al overgebracht naar de kerk van Gorssel. De dood van de Zwolse patriottenleider Joan Derk in 1784 veroorzaakte een explosie van rouw door heel het land. In Twente luidden kerkklokken urenlang, elders werd hij met lijkredes, gedichten en grafschriften herdacht. 

Slaat vrij een weenend oog, Bataaven! op dit graf;

‘t Bewaart de heilige as van d’edelen CAPELLEN.

Hij rukte ’t flaaffsche juk van uw vrije halzen af : 

Uw dank moet zijnen roem in eeuwigheid verzellen. 

J.M.W.F. Batavus

Echtgenote Hildegonda Anna Bentinck liet bij Gorssel een mausoleum bouwen, naar een ontwerp van de patriot-architect Jacob Otten Husly. Dat er naast kleine brokstukjes aangetroffen in de Collectie Overijssel ook nog grote marmeren en stenen restanten bewaard waren gebleven, was lang onbekend. In de jaren 70 werden ze door ambtenaren van de Gemeente Gorssel in de kerktoren aangetroffen. Jarenlang lagen ze daar te verstoffen, tot Piet Staal ze in 1990 overdroeg aan de historische vereniging De Elf Marken. 

Ook daar lagen de brokstukken vergeten in een hoek tot de vereniging in 2011 naar het gerenoveerde ‘Tramstation Gorssel’ verhuisde. Daar kregen ze een plek in de vaste tentoonstelling. Hun oorspronkelijke locatie op de tombe is dankzij historische tekeningen gelokaliseerd: de granaatappel met appel en peer bevond zich boven de ingang, terwijl het doodshoofd boven een nis pronkte. 

De kerk waar de ‘edele lijken’ zich bevonden werd tijdens de Tweede Wereldoorlog ernstig gebombardeerd. In de nieuw gebouwde kerk is nog altijd een plaquette te vinden met de titel ‘Aan de onsterfelykheyd’. 

Ook het marmeren familiewapen overleefde de explosie. Dit is te groot om bij ANNO tentoon te stellen.