Stadspartij Zwolle en 92 andere lokale partijen waarschuwen minister voor nieuw stembiljet

ZWOLLE - Stadspartij Zwolle heeft samen met 92 andere lokale partijen een brief ondertekend aan minister Heerma van Binnenlandse Zaken. Ze verzetten zich tegen het nieuwe stembiljet waarop de namen van kandidaten ontbreken.

Minister Heerma kondigde op 2 juli aan dat een nieuw, kleiner stembiljet wettelijk wordt ingevoerd bij alle verkiezingen. Voor het eerst gebeurt dat bij de Europese Parlementsverkiezingen in 2029. Op het nieuwe biljet staan alleen partijnamen en kandidaatnummers. De naam van de kandidaat verdwijnt naar een apart overzicht dat de kiezer in het stemhokje moet raadplegen.

De 93 ondertekenaars, waaronder fractievoorzitter Peter Pot van Stadspartij Zwolle, zijn niet tegen een handzamer biljet, maar wel tegen het verdwijnen van kandidaatnamen. “In Nederland stemt de kiezer op een persoon, niet op een partij”, schrijven zij. De Kiesraad waarschuwde eerder al dat een biljet zonder kandidaatnamen er sluipenderwijs toe kan leiden dat een partijstem ontstaat. Die waarschuwing onderschrijven de partijen volledig.

Macht verschuift naar lijsttrekker

Lokale partijen zijn samen de grootste politieke stroming van Nederland. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart stemden ruim 2,5 miljoen kiezers op een lokale partij, goed voor 34,2 procent van alle stemmen en ruim 3.300 raadszetels.

Volgens de partijen raakt het nieuwe biljet juist de kracht van de lokale democratie. Een kiezer die in het stemhokje eerst een boekje moet doorbladeren om een nummer op te zoeken, haakt sneller af en kleurt alleen het partijvakje in. Die stem gaat dan automatisch naar de lijsttrekker. Zo verschuift macht van de kiezer naar de lijstvolgorde en van kandidaten uit dorpen en wijken naar de top van de lijst.

Meer ongeldige stemmen bij experiment

De experimenten met het nieuwe biljet bevestigen de zorgen. Het aandeel ongeldige stemmen lag met 0,65 procent ruim twee keer zo hoog als bij het huidige biljet, waarbij dat 0,27 procent is. Ook bleek dat kandidaten wiens nummer toevallig gelijk was aan het lijstnummer beduidend meer voorkeurstemmen kregen dan in vergelijkbare gemeenten. Kiezers kozen daarmee mogelijk kandidaten die ze niet bedoelden.

Minister Heerma wil ongeldige kandidaatstemmen voortaan toerekenen aan de lijsttrekker. Dat maakt het probleem volgens de ondertekenaars principieel nog groter: er worden dan stemmen toegekend aan een kandidaat die de kiezer niet heeft gekozen.

Twee concrete verzoeken

De partijen doen twee verzoeken aan de minister. Ten eerste vragen zij hem het stembiljet aan te passen zodat kandidaatnamen erop staan, voordat hij het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer indient. Ten tweede vragen zij het biljet zonder kandidaatnamen in ieder geval niet in te voeren bij gemeenteraadsverkiezingen, zolang die aanpassing niet is gegarandeerd.