Schuilkerken van Zwolle 3: de Lutherse Kerk
· leestijd 1 minuut AlgemeenZWOLLE -- In de 17de en 18de eeuw waren er in Zwolle schuilkerken. Dat zijn plekken op zolders en in schuren die vanaf de openbare weg niet te zien zijn en die vluchtroutes hebben ingeval van invallen door de schout (politiecommissaris). Gelovigen mochten hun geloof niet in het openbaar belijden, maar waren genoodzaakt om schuilkerken te gebruiken. In Zwolle ging het om de Katholieke, Lutherse en Doopsgezinde Kerk. In dit derde deel: de Lutherse Kerk.
(door Ingrid Oosten)
Gerrit Bril: “Willen we de Lutheranen in Zwolle goed begrijpen dan moeten we eerst terug naar 1517. De Reformatie zoals die in 1517 in gang is gezet door Maarten Luther (1483-1546) in Wittenberg, kan worden gezien als het startpunt van een eigen Lutherse beweging, al wilde Luther zelf niets weten van een eigen kerk: Hij wilde de katholieke kerk waar hij zelf deel van uitmaakte, van binnenuit hervormen. Toch vormen zijn 95 stellingen een nieuwe geloofsstroming; hij heeft gehamerd op de boodschap dat er geen enkele belemmering mag zijn in de relatie tussen mens en God. De enige norm en toetssteen hiervoor is de Bijbel.”
De eerste Lutherse kerk in Zwolle staat op precies dezelfde plek als waar de huidige gemeente nog steeds samenkomt. Met museum de Fundatie en stadsschouwburg Odeon als (over)buren staat het kerkgebouw sinds 1649 in de Koestraat, in dat jaar was de officiële inwijding van het kerkgebouw. Het gebouw was geplaatst tegen de stadsmuur en voor de (toenmalige) eerste stadsgracht. Lutherse kerkgebouwen in Nederland zijn vaak te herkennen aan een zwaan aan de buitenkant van het gebouw. Het huidige kerkgebouw is het resultaat van een grote verbouwing in de jaren ‘60 van de vorige eeuw.
Na enkele pogingen kreeg Zwolle in 1615 zijn eerste Lutherse predikant: dominee J. Cremerius. Bril: “Onder de vloer van de kerk, waar nu de preekstoel staat, is een crypte geweest met de overblijfselen van vermoedelijk vier predikanten. In de periode 1719-1820, dus in de tijd van bijna honderd jaar schuilperiode, waren er maar twee predikanten: de dominees Rensing en Cordes. Met de laatste verbouwing zijn de grafstenen nu onzichtbaar weggewerkt onder de vloer bij de ingang van de kerk, waar de mensen hun voeten vegen. Het Bijbelwoord ‘gedenkt uw voorgangers’ wordt hier letterlijk met voeten getreden.”
In 1649 was het kerkgebouw ingewijd. Een jaar later wordt het de Lutheranen verboden in het openbaar samen te komen. De Lutheranen houden zich er kennelijk niet helemaal aan want in 1654 wordt een boete van f 800,- opgelegd en het kerkgebouw op last van de magistraat gesloten. In 1661 volgt opnieuw een klacht van Gereformeerden dat de Luthersen vieringen op zolder zouden hebben en daar ook vergaderen, ondanks het verbod. Op 13 december van 1661 spreekt de magistraat uit dat de Lutheranen ‘ogenluickinge ende vrije exercitie moege toegelaten worden’. Vanaf dat moment kon de Zwolse Lutherse gemeente zich in vrijheid gaan ontwikkelen en kon het kerkgebouw een kerkgebouw worden.
Bril: “In 1799 kwam er een Lutherse zwaan op het dak van de kerk die zijn oog mocht richten op het meest iconische gebouw van onze stad: de mooie rooms-katholieke kerk die de OLV basiliek of de Peperbus vandaag nog mag zijn en waar verschillende geloven elkaar mogen ontmoeten.”
Zie ook:
Schuilkerken van Zwolle 1: inleiding https://www.deswollenaer.nl/nieuws/algemeen/324732/schuilkerken-van-zwolle-1-inleiding
Schuilkerken van Zwolle 2: de katholieke kerk https://www.deswollenaer.nl/nieuws/algemeen/325523/schuilkerken-van-zwolle-2-katholieke-kerk
