‘Het laatste stukje léven’: podcast van Mirjam van Huet en Leah Kreiter over vrijwilligers die waken bij sterven

ZWOLLE - De enige zekerheid die we hebben in het leven, is dat we doodgaan. Toch hebben we het er niet vaak over. En ook niet over hoe we die laatste maanden, weken of dagen voor ons zien. In de zevendelige podcast ‘Het laatste stukje léven’ ontdekken de Zwolse journalist Mirjam van Huet en fotograaf Leah Kreiter wat er allemaal komt kijken bij het sterven. En vooral: bij het laatste stukje leven dat aan het sterven voorafgaat.

“Een laatste keer een goed gesprek, nog even een hand op iemands voorhoofd, of simpelweg er zijn als iemand zijn laatste adem uitblaast. ZwolleDoet! zet vrijwilligers in om te waken bij mensen die op sterven liggen.” Met deze woorden begint de serie, die via de website www.zwolledoet.nl/podcast en Spotify (zoek: Het laatste stukje léven) te beluisteren is.

“Centraal in onze podcast staan vrijwilligers die waken bij mensen die op sterven liggen”, vertelt Mirjam. “Als luisteraar ben je erbij als een vrijwilliger gaat waken bij een man die op sterven ligt. Je hoort hoe een nabestaande in gesprek gaat met de vrijwilliger die bij het overlijden van haar schoonmoeder was. En je ontdekt hoe ‘dubbel’ het kan voelen om het waken uit handen te geven aan een vrijwilliger.” 

Leah en zij ontmoetten voor deze serie onder meer vrijwilligers, nabestaanden, artsen en verpleegkundigen. Als luisteraar ben je er als het ware bij en hoor je de openhartige verhalen van de geïnterviewden. Én je ziet de rauwe portretten en reportagefoto’s, gemaakt door Leah, waardoor je een beeld krijgt bij hetgeen je hoort.

Puurste versies 

“Of het niet zwaar was om met dit onderwerp bezig te zijn? Nou, de ontmoetingen hebben ons zeker geraakt”, zegt Leah. “Maar ik zou liever zeggen dat het mooi was, dan zwaar. Mirjam en ik zijn allebei zo oprecht geïnteresseerd in wat mensen drijft, dat we niet terugdeinzen voor een serieus onderwerp. En we hebben ook gelachen hoor. Er zijn genoeg grappen gemaakt en die zijn ook te horen in de podcast. We vinden het vooral mooi dat vrijwilligers en nabestaanden ons hebben toegelaten in hun leven. Ze hebben zúlke persoonlijke verhalen gedeeld.”  

Mirjam vult Leah aan: “Er zit ook een stukje in de serie waarin Leah en ik onze eigen emoties delen, over imperfecties in onze eigen families en of je familiebanden wel of niet herstelt als het einde nabij is. Ik denk dat we mede dankzij onze eigen openheid ook van de geïnterviewden de puurste versies hebben gekregen.” 

Leah: “Klopt, want ook professionals zoals artsen en verpleegkundigen vertellen veel meer dan ze vanuit hun rol hadden hoeven vertellen.”

‘Gewoon van mens tot mens’

De twee makers stelden zelf aan ZwolleDoet! voor om deze luisterdocu met fotografie te maken, met als doel de Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ) onder de aandacht te brengen. “De meeste mensen horen pas over waakvrijwilligers als de zorg voor een terminaal zieke hen te veel wordt. Het Oranje Fonds heeft ZwolleDoet! samen met Landelijk Steunpunt VPTZ een subsidie gegeven om deze hulp van vrijwilligers bekender te maken, ook bij mensen die de hulp van vrijwillige wakers nú nog niet nodig hebben”, legt Mirjam uit.

De podcast zet de luisteraar aan het denken. Over wie voor je zorgt als je doodgaat, waar je wil sterven en wie je nog wil spreken voordat het te laat is. Ook komt het dilemma voorbij van wel of niet de zorg aan een vrijwilliger overlaten. “De zorg in de laatste levensfase uit handen geven blijkt moeilijk. De naasten van de zieken zijn aan de ene kant heel moe, want ze komen niet aan hun eigen nachtrust toe”, zegt Leah. “Als een vrijwilliger hen komt aflossen kunnen ze even slapen of iets voor zichzelf doen, maar dan geven ze kostbare tijd met hun dierbare weg. Dat is heel dubbel.”
“Toch bleek iedereen achteraf ontzettend dankbaar voor de hulp van de vrijwilligers”, zegt Mirjam. “Ik moet zeggen dat de onvoorwaardelijke hulp die de vrijwilligers bieden ook op mij diepe indruk heeft gemaakt. Het is vrij onzichtbaar vrijwilligerswerk. Ik bedoel, achter de bar in de voetbalkantine valt je inzet meer op. De waakvrijwilligers komen bij mensen thuis in een heel kwetsbare, persoonlijke situatie. Soms doen ze niets. Dan zijn ze alleen aanwezig, voor het geval de zieke hulp nodig heeft. En soms zijn ze erbij als diegene zijn laatste adem uitblaast of waarschuwen ze net van tevoren de naasten, zodat die nog afscheid kunnen nemen. De vrijwilligers weten dus niet wat hen te wachten staat en zijn er ‘gewoon van mens tot mens’ voor de ander. Dat vind ik toch wel een van de mooiste manieren om je in te zetten voor de medemens.”  

Den Haag wakker schudden

“Ja, dit vrijwilligerswerk is van onschatbare waarde”, zegt Leah. “Of het nu is omdat de naaste van de zieke aan rust toe is, of omdat iemand geen naasten om zich heen heeft en anders alleen sterft. We ontdekten in een interview met onderzoeker Carolien van Leussen ook dat de vrijwilligers druk bij professionele zorg, zoals thuiszorg, ziekenhuizen en woonzorgcentra wegnemen. Daarom verbaast het mij dat de landelijke subsidie voor de inzet van vrijwilligers bij terminaal zieken onzeker is. Mirjam en ik hopen dat onze podcast ofwel Den Haag wakker schudt, ofwel andere partijen op het idee brengt om financieel bij te dragen, zodat dit vrijwilligerswerk door kan blijven gaan.”

Meer taboes doorbreken

Het is niet de eerste keer dat Mirjam en Leah samen een maatschappelijk onderwerp onder de aandacht brengen. Vorig jaar, ter gelegenheid van de Week tegen Eenzaamheid, maakten ze in opdracht van SamenZwolle de expositie ‘Gezichten van eenzaamheid’. Die werd in het Academiehuis (Grote Kerk Zwolle) geopend en is daarna op verschillende plekken in Zwolle tentoongesteld. Dat was een combinatie van enorme portretten van zeven Zwollenaren die weten wat eenzaamheid is, met daarbij hun persoonlijke verhalen. “Wat ons volgende onderwerp wordt? We hebben een aantal ideeën, maar zijn ook benieuwd waar mensen behoefte aan hebben. Waar ze meer over willen weten? Of zijn er misschien nog andere taboes die men graag wil doorbreken? Dus als iemand een verzoek heeft, horen we het graag.”   

Praktische informatie voor mensen die vrijwilliger willen worden onder de foto.

De huisarts brengt bloemen naar de spreekkamer. - Leah Kreiter

Vrijwilliger terminale zorg worden

ZwolleDoet! coördineert de inzet van deze vrijwilligers in Zwolle, Hattem, Kampen en Zwartewaterland. Door de samenwerking tussen verschillende gemeenten is er een grotere poule van vrijwilligers, waardoor hulpvragers snel worden geholpen.?

De vrijwilliger helpt bij de persoonlijke verzorging en waakt aan bed. Dat is in de meeste gevallen thuis, maar het kan ook in een ziekenhuis of instelling. ’s Nachts of overdag.

Als vrijwilliger palliatieve terminale zorg (VPTZ) ben je er voor een terminaal zieke én voor zijn of haar naasten. De vrijwilligers verschillen qua achtergrond, leeftijd en afkomst, maar hebben één ding gemeen: ze zijn er voor een ander.

Heb je interesse in dit vrijwilligerswerk, neem dan contact op met ZwolleDoet! Je krijgt tijdens de kennismaking informatie over je rol als vrijwilliger in iemands laatste levensfase en er is tijd om jouw motivatie en mogelijkheden te bespreken. Als jij en de coördinator besluiten om met elkaar verder te gaan, meldt ZwolleDoet! je aan voor de cursus palliatieve terminale zorg. Gedurende vier dagdelen kom je te weten wat het vrijwilligerswerk bij een terminaal zieke inhoudt. Verschillende situaties en stervensfasen komen aan bod. Maar ook thema´s als normen en waarden en levensovertuiging. Daarnaast doe je nog twee dagdelen praktische vaardigheden op, zoals manieren om iemand op een prettige manier in of uit bed te helpen. Na de cursus kun je aan de slag.

WhatsApp/Signal: 06 - 390 080 72
info@zwolledoet.nl