Intelligente zandzuiger zuigt zelfstandig zand op voor woningbouw

ZWOLLE - De bouw van huizen begint met zand dat op de Bomhofsplas voor de Zwolse regio naar boven wordt gehaald. Sinds kort gebeurt dat met een intelligente zandzuiger, die op groene stroom en geheel zelfstandig aan de slag gaat. Woensdag gaf wethouder Gerdien Rots het startsein daartoe tijdens de feestelijke ingebruikname bij de Zwolse locatie van Dekker Groep. 

Je ziet het er niet vanaf, maar onder water gebeurt er iets spectaculairs. Op de Bomhofsplas bij Zwolle ligt sinds kort een gevaarte van twee pontons met een grijze doos erop. Een slang steekt in het water. Een stil tafereel; het is een zandzuiger. Hij verplaatst zich langzaam en compleet stil over de plas, aan een elektriciteitskabel. Als ware het een robotmaaier struint hij zelfstandig de plas af op zoek naar industriezand. Ondertussen lopen de banden van de klasseerinstallatie op het land: zand en fijn grind in alle soorten en maten wordt aangevoerd en gesorteerd op grootte, klaar om afgevoerd te worden voor het maken van beton, goed voor zo’n achtduizend nieuwe huizen op jaarbasis in de Zwolse regio. 

Is dit toekomst? Nee, vanaf dit voorjaar gaat de intelligente autonome zuiger de Rotterdam 10 aan het werk op de Bomhofsplas, de productielocatie van Dekker Groep (Dekker). De Zwolse Wethouder Gerdien Rots gaf het startsein daartoe. Ze sprak haar waardering uit voor de duurzame koers die het familiebedrijf Dekker vaart. “Voor de woningbouw in Zwolle en de regio zijn bouwgrondstoffen onmisbaar. Mooi om te zien dat door Dekker Groep hier wordt gewerkt aan een manier van winnen die steeds stiller, schoner en innovatiever wordt. In Zwolle is wederkerigheid een belangrijk uitgangspunt, daarom is het essentieel dat Dekker Groep bijdraagt aan een zorgvuldige ontwikkeling van het gebied. Met oog voor de agrarische functie, natuur en de mensen die hier wonen en ondernemen”, aldus de wethouder. 

Die wederkerigheid past ook in de visie van bedrijf. Ook stadsdichter Gertrüd Reinink stipte die in haar voordracht aan. “Luister hoor de geluiden van het land – Dit gaat niet zomaar over zand – Dit gaat over bouwstenen voor een mooiere wereld – We voegen iets toe en laten iets achter – We nemen maar ontnemen niet”.

Lisanne van den Broek, representant van de vijfde generatie van het familiebedrijf, kan zich hier helemaal in vinden. “Die bouwstenen voor een betere wereld, treffend gevonden, daar houden we ons elke dag mee bezig. We willen grondstof voor ontwikkeling zijn, van de directe omgeving van onze projecten, maar ook van onszelf. Het is belangrijk om je als bedrijf en als persoon te blijven ontwikkelen.” Zo blijft Dekker werken aan steeds minder hinder van haar activiteiten voor de omgeving en aan minder uitstoot. De stille en elektrische Rotterdam 10 is daarbij een logische stap op de ingeslagen weg. 

De eerste tijd zal de intelligente zuiger nog proefdraaien, maar als alles goed gaat, zal er geen besturing van de wal meer nodig zijn. Die zit in de grijze doos op de pontons: een unit vol computers. Het brein echter zit onder water. Enkele meters boven de zuigkop zit de smart body, vol elektronica en voelers. Op basis van registratie ter plekke en opgeslagen data vinden daar de beslissingen plaats hoe de zuiger zich moet gedragen. En dit alles gaat elektrisch, veilig, stil, schoon en volledig geautomatiseerd. 

Deze innovatie, de eerste in zijn soort, is in eigen beheer ontwikkeld. Jaren van volhouden zijn daaraan voorafgegaan. Dolf van Atteveld, directeur Landschapsontwikkeling van Dekker: “Innoveren is een leerproces, geen tweede stap zonder eerste. De zuiger Rotterdam 10 die nu op de plas ligt is de 2.0-versie, een totaal nieuw technologisch concept, robuust, energiezuinig en elektrisch. Die was er niet geweest als we niet een eerste versie hadden gemaakt. Daar hebben we zoveel van geleerd.” Van den Broek vult daarbij aan dat dit ontwerpproces ook de mensen van Dekkker veel heeft gebracht. “De samenwerking, ook met externe partijen, en het doorzettingsvermogen hebben iets moois tot stand gebracht. Het is ons uiteindelijk gelukt de Rottterdam 10 volgens alle technische eisen werkend te krijgen!”

Met de komst van de intelligente autonome zuiger, de Rotterdam 10, neemt Dekker de laatste grote stap naar emissie- en stikstofloos produceren, wat rest zijn procenten. De zandwinning voor de betonindustrie gaat nu op alle productielocaties van Dekker elektrisch. “Althans bijna”, beklemtoont Van Atteveld. “De volgende fase is het uitfaseren van de laatste dieselaangedreven zuiger hier op de Bomhofsplas. Zodra de vergunning voor de verdieping van de plas rond is, maken we eerst de landinstallatie geschikt voor het produceren van ophoogzand (voor wegen en dijken). Daarna kan die zandzuiger helemaal op het reservebankje.” 

De emissie van deze productielocatie gaat met de komst van de nieuwe zuiger jaarlijks met 60 procent (114.000 liter gasolie) per ton product omlaag en zal als de verbouwing rond is - naar verwachting eind 2027 - naar nul zijn gereduceerd. De productie draait dan geheel op groene stroom. 

Daarmee komt de grote wens van het familiebedrijf een stap dichterbij: vóór 2032 emissievrij en dus zonder CO₂ en stikstof produceren. Met het elektrificeren van de zandwinnings-installaties - waaronder twee immensgrote drijvende installaties - is eind 2027 97 procent minder uitstoot per ton product gerealiseerd, wat rest zijn nog wat kleine bootjes en werkpontons. Daarmee behoort het jaarlijkse verbruik van 3 miljoen liter gasolie tot een verleden. Dekker streeft ernaar in 2040 alleen nog maar positieve impact op de omgeving te hebben. Een streven waar het bedrijf dagelijks naar toe werkt. De volgende uitdagingen vormen het verduurzamen van de eigen vloot van veertien schepen en het lokaal opwekken van de eigen stroom voor haar activiteiten. In de zomer verschijnt het eerste drijvende zonnepark voor eigen gebruik. 

De Rotterdam 10 gaat zijn werk doen op de Bomhofsplas in Zwolle, waar diverse duurzame innovaties bij elkaar komen. Naast een drijvend zonnepark op de plas, is in 2025 een energieopslag gerealiseerd voor peak shaving, waarmee hoge pieken in het stroomverbruik worden opgevangen. De Bomhofsplas is daarmee geen eindpunt van winning, maar ook een startpunt van transitie. Niet als ambitie op papier, maar als werkende praktijk.