Wiebren Buma keert als directeur terug naar het ArtEZ Conservatorium: ‘Wees nieuwsgierig en kijk verder’

ZWOLLE – Als middelbare scholier stapte Wiebren Buma voor het eerst het conservatorium in Zwolle binnen. Hij was onder de indruk van het gebouw en droomde van een loopbaan als trompettist bij het Concertgebouworkest. Zesendertig jaar later keert hij terug naar dezelfde plek. Niet als student, maar als directeur van het ArtEZ Conservatorium in Zwolle. “Dat ik hier nu mag werken, vind ik echt heel bijzonder.”

(door Michael Kroegman)

Wie met Buma door het gebouw loopt, merkt dat veel herinneringen direct terugkomen. De Reulandzaal draagt nog altijd dezelfde naam, het pleintje is nauwelijks veranderd en ook de kelder, garderobe en gangen zijn voor hem vertrouwd.

“Het ziet er hier en daar iets anders uit, maar voor de rest herken ik nog ontzettend veel”, vertelt hij. “Ik weet nog goed dat ik hier als middelbare scholier voor de vooropleiding naar binnen stapte. Ik was ongelooflijk onder de indruk van dit gebouw en van alles wat hier gebeurde. Dat je hier dan 36 jaar later als directeur terugkomt, is fantastisch. Het is een prachtig gebouw, op een bijzondere locatie en met ontzettend veel historie.”

Een leven in de culturele sector

Buma studeerde in Zwolle klassiek trompet en koordirectie. Daarna werkte hij als musicus, dirigent en docent. In 2004 maakte hij de overstap naar het Nationaal Jeugd Orkest, waar hij uiteindelijk directeur werd. Vervolgens werkte hij onder meer bij een kunstencentrum in Deventer, Het Gelders Orkest en Cultuur Kwartier Sneek. De afgelopen periode was hij opleidingsmanager bij het Prins Claus Conservatorium in Groningen.

Hoewel zijn loopbaan zich vrijwel volledig binnen de culturele sector afspeelde, lag een nieuwe directeursfunctie niet vanzelfsprekend voor de hand.

“Na mijn vorige directeursbaan heb ik een tijd gezegd dat ik nooit meer directeur wilde worden”, vertelt Buma lachend. “Zo’n functie kan ook eenzaam zijn. In Groningen werkte ik bewust als opleidingsmanager binnen een team. Ik vond het fijn om weer echt tussen de mensen te staan en samen verantwoordelijkheid te dragen.”

Toen de functie in Zwolle voorbijkwam, begon hij toch te twijfelen. Vooral de manier waarop de directie van het ArtEZ Conservatorium is georganiseerd, sprak hem aan. De vestigingen in Arnhem, Enschede en Zwolle hebben ieder een eigen directeur, maar worden gezamenlijk aangestuurd.

“Ik ben verantwoordelijk voor Zwolle, maar samen met mijn collega’s vormen we de directie van het hele conservatorium. Je kunt met elkaar overleggen, ideeën uitwisselen en ook bij ingewikkelde situaties samen zoeken naar een goede aanpak. Samenwerken is voor mij heel belangrijk. Als ik deze functie volledig alleen had moeten uitvoeren, had ik het waarschijnlijk niet gedaan.”

Eerst luisteren en kijken

Buma begint op 1 september officieel aan zijn nieuwe functie. Wie verwacht dat hij direct allerlei grote veranderingen gaat doorvoeren, heeft het mis.

“Het conservatorium draait goed en ArtEZ heeft een uitstekende naam. Studenten waarderen onder andere de sfeer, veiligheid en communicatie. Dat moeten we vooral behouden. Ik kom hier niet binnen met het idee dat alles anders moet. Ik wil eerst luisteren, praten, kijken en voelen wat hier gebeurt. De mensen die hier iedere dag werken en studeren, weten zelf heel goed waar kansen liggen. Daarna kunnen we gezamenlijk bepalen wat er nodig is.”

Een belangrijk aandachtspunt ziet hij wel: de verbinding tussen het conservatorium, de stad en de regio kan verder worden versterkt. Daarbij denkt hij niet alleen aan theaters en poppodia, maar ook aan scholen, zorginstellingen, evenementenorganisaties, wijkinitiatieven en zelfs de horeca.

“Studenten lopen hier na vier of vijf jaar niet naar buiten met een diploma terwijl de banen voor hen klaarliggen. Ze moeten voor een groot deel hun eigen beroepspraktijk opbouwen. Dat kan bestaan uit optreden en lesgeven, maar ook uit arrangeren, organiseren of muziek maken binnen het sociale domein. Dan helpt het enorm wanneer je tijdens je studie al een netwerk hebt opgebouwd.”

Volgens Buma moet de samenwerking twee kanten op werken. Studenten moeten de stad leren kennen, maar organisaties in Zwolle moeten ook weten dat zij bij het conservatorium kunnen aankloppen.

“Er is in de stad ontzettend veel kennis, creativiteit en behoefte aan samenwerking. Dan moet je soms gewoon de deur uitgaan, mensen opzoeken en vragen stellen. Wees nieuwsgierig. Vanuit ontmoeting ontstaan vaak de mooiste ideeën.”

Dromen groter maken

Die nieuwsgierigheid wil Buma ook aan studenten meegeven. Zelf begon hij ooit met één duidelijke droom: trompettist worden bij het Concertgebouworkest. Tijdens zijn opleiding ontdekte hij dat zijn toekomst waarschijnlijk ergens anders lag.

“Ik kon goed trompet spelen, maar tijdens een masterclass hoorde ik studenten die gewoon een tandje beter waren. Toen dacht ik: ik moet mijn kansen spreiden. Daarom ben ik ook koordirectie en ensemble leiding gaan studeren en heb ik andere vakken gekozen. Niet omdat ik de muziek wilde loslaten, maar omdat ik wilde ontdekken waar ik nog meer van waarde kon zijn.”

Dat betekent volgens hem niet dat studenten allemaal generalisten moeten worden die “van alles een beetje” kunnen. Vakmanschap blijft de basis.

“Als je naar een conservatorium gaat, moet je alles uit je instrument willen halen. Je moet meters en uren maken om zo goed te worden dat je anderen kunt inspireren. Tegelijkertijd is het verstandig om verder te kijken dan die ene droom. Er zijn maar weinig musici die uiteindelijk als solist in de grote concertzalen staan. Buiten dat podium liggen ontzettend veel andere mogelijkheden.”

Buma ziet bijvoorbeeld kansen voor musici in de zorg, het onderwijs en de wijk. Ook samenwerkingen tussen verschillende muziekgenres en kunstdisciplines spreken hem aan.

“De mooiste projecten ontstaan vaak wanneer jazzmusici, klassieke musici, popmuzikanten en makers uit andere disciplines samen iets creëren. Dan ontstaat er iets waarvan je vooraf niet precies wist hoe het zou klinken. Blijf daarom je hart volgen en doe waar je passie ligt, maar houd je blik breed.”

Geen eenheidsworst

Ook technologische ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie gaan volgens Buma een rol spelen binnen het muziekonderwijs. Hij ziet de mogelijkheden, maar benadrukt tegelijkertijd het belang van creativiteit, identiteit en integriteit.

“Met nieuwe technologie kun je ontzettend veel en het gaat allemaal razendsnel. Dat is prachtig, maar we moeten voorkomen dat muziek een grote eenheidsworst wordt. De eigen creativiteit en identiteit van de muzikant moeten overeind blijven.”

Juist in een steeds digitalere wereld groeit volgens hem de behoefte aan echte ontmoeting en livebeleving.

“Wanneer mensen samen in een ruimte muziek maken, gebeurt er iets wat technologie niet kan vervangen. Dat geldt zeker voor projecten in de zorg of met mensen uit verschillende culturen en achtergronden. Via muziek ontstaat contact. Daar kan geen AI tegenop.”

Het credo van het ArtEZ Conservatorium in Zwolle, ‘Vernieuwers van de traditie’, past daarom goed bij zijn visie. Buma wil zorgvuldig omgaan met de rijke muzikale geschiedenis en tegelijkertijd ruimte maken voor nieuwe vormen, nieuwe podia en nieuwe samenwerkingen.

“De muziek van Bach, Stravinsky, The Beatles en oude jazzlegendes heeft enorm veel waarde. Vanuit die traditie kunnen we verder bouwen. Niet door alles bij het oude te laten, maar door te onderzoeken hoe we die muziek levend houden en wat een nieuwe generatie eraan kan toevoegen.”

Zijn belangrijkste boodschap aan studenten én aan de stad is uiteindelijk eenvoudig: “Wees nieuwsgierig. Stel vragen, zoek elkaar op en kijk verder dan wat je al kent. Dan ontdek je vaak dat er veel meer mogelijk is dan je vooraf dacht