Foto-expositie ‘De Hartslag van Zwolle’ is oprecht, rauw en ongefilterd

ZWOLLE - Oprecht, rauw en ongefilterd. Dat zijn de 33 portretten in de expositie ‘De Hartslag van Zwolle’ van fotograaf Ben Vulkers. In een tijd waarin veel mensen zich op sociale media mooier voordoen dan ze zijn, toont hij stadgenoten zoals ze zijn. “Geen fratsen en geen visagie of gephotoshop. Bij niemand”, zegt hij. “Ik wilde geen foto’s maken waaraan aan alle kanten is gesleuteld, dit is wat het is en dat is genoeg.”

(door Joop de Haan)

Het idee voor ‘De Hartslag van Zwolle’ ontstond toen Vulkers anderhalf jaar geleden terugblikte op zijn carrière. “Ik heb de kunstacademie gedaan en ben sinds 1985 zelfstandig fotograaf. Toen ik terugblikte dacht ik: wat heb ik nou veertig jaar lang gedaan in Zwolle? Wat was de moeite waard, wat heeft indrukken achtergelaten die nog steeds voorbijkomen? Dat zijn ontmoetingen met bijzondere mensen in deze stad geweest. Ik ging namen van deze mensen opschrijven en dacht, donders, dat is een mooie, bonte verzameling; een politicus, een arts, een kunstenaar, een boer en nog veel meer. Toen ik al die namen naast elkaar zag, dacht ik: dit is bijzonder, hier moet ik wat mee doen.”

De tekst gaat verder onder de foto.

Fotograaf Ben Vulkers geeft een bezoeker van de expositie uitleg. Foto: Pedro Sluiter

Vulkers begon een lijst aan te leggen, maar die dijde al snel uit. “Het waren zoveel mensen, dat ik het aantal moest terugbrengen. Ik dacht: ik ben beeldmaker, dan gun ik me dat er goeie koppen komen. Criterium was: is het een interessant figuur? Dat kan door een oogopslag, een karaktertrek, eigenwijsheid, humor, intelligentie, iets eigens. Zo kwam ik op een lijst met namen. Gaandeweg kwamen er mensen bij, maar er overleden ook mensen. Dat gaf het project urgentie. Ik wilde het niet laten liggen.”

De mensen op de lijst van Vulkers kregen een mail van hem: we kennen elkaar, vertrouw je mij toe dat ik een mooi portret van je maak in mijn studio? En kun je de rust opbrengen om het portret pas te zien op groot formaat tijdens de opening van de expositie in de Grote Kerk? “Binnen een dag kreeg ik al een stuk of wat antwoorden dat mensen het spannend, maar ook eervol vonden, dat ze mijn werk kennen en vertrouwen op de goede afloop. Dat was supergaaf, als je dat leest, weet je dat je doorgaat.”

De tekst gaat verder onder de foto.

Bezoekers bekijken de expositie ‘De hartslag van Zwolle in 33 portretten’ van fotograaf Ben Vulkers. Foto: Pedro Sluiter

Anderhalf jaar geleden begon hij met de eerst opname, in zijn studio in de Paxtonstraat. “Ik heb uitgebreid de tijd genomen voor alle geportretteerden. Niet alleen voor de eigenlijke fotosessie en het voorgesprek maar ook daarvóór al. Ik heb in de weken voor de fotosessie uitvoerig met ze gebeld, geschreven en koffiegedronken om indrukken te verzamelen. De fotosessie duurde een ochtend per persoon. Ik wilde het analoog benaderen, als een fotograaf van vroeger met weinig middelen en een basale, minimale uitlichting. Ik wilde het model rust, tijd en aandacht geven. Dan ben je zo een paar uur verder.”

Dat tijd nemen past nu ook bij Vulkers. “In de beginjaren was ik voor opdrachten gehaast en gejaagd, ik had nooit tijd voor koffie, ging altijd maar door. Maar de laatste twintig jaar nam ik steeds vaker de tijd, drink koffie met mensen, ga even zitten en heb bijzondere gesprekken.

Het is een voorrecht dat je met de camera naar binnen wordt gevraagd. Ik vind dat nog steeds zo wonderlijk, dat de camera een sleuteltje is waarmee je ineens op interessante plekken komt en interessante mensen ontmoet. Ik ben soms ook vervormd door vooroordelen die nergens op slaan. En dan praat je vijf minuten met iemand en je denkt: dit is een totaal ander iemand dan ik dacht. Ontmoetingen doen er toe. Dat heb ik vroeger te weinig gewaardeerd.”

Die manier van werken is een groot verschil met zijn opdrachtenwerk. “Dan kan ik me die tijd niet permitteren, dan moet het allemaal snel. Groot verschil met opdrachten is ook dat ík bepaal hoe iemand op de foto komt en niet de klant. Dat de klant zegt: ‘mag ik even op je camera kijken en kun je dat kraaienpootje straks weghalen?’.”

De tekst gaat verder onder de foto.

Fotograaf Ben Vulkers geeft een bezoeker van de expositie uitleg. Foto: Pedro Sluiter

Daar is in dit project geen sprake van. “Het is niet mijn intentie om mensen lelijker te maken, maar het is ook niet mijn intentie mensen mooier te maken dan ze zijn. Ik ga het model fotograferen zoals het naar binnen stapt. Die werkwijze heb ik bij iedereen in het project toegepast, daar is niet mee gerommeld. Geen fratsen, geen visagie of filtering, bij niemand. Ik wilde geen foto’s maken waaraan gesleuteld is, dit is wat het is en dat is mooi genoeg.”

Dat gaat tegen de tijdgeest in van dat mensen op sociale media zich mooier voordoen dan ze zijn. “Je ziet veel foto’s die zwaar gefilterd zijn, dat is heel aanlokkelijk en ook gemakkelijk, maar het is niet eerlijk en oprecht. Wat hier in het Academiehuis hangt is oprecht, rauw en ongepolijst kunstwerk. Ik ben op de kunstacademie ook getraind om een beeld inhoudelijk te laten vertellen, het moet technisch goed zijn maar ook inhoudelijk kloppen. Dat het niet alleen is wat je ziet maar meer lagen heeft.”

Vulkers noemt de expositie een kroon op zijn werk. “Het is mijn grootste werkstuk tot nu toe. Het is ook een samenballing, want het blikt ook terug op die veertig jaar. Als je de foto’s zo ziet staan denk je: heeft dat nou zoveel tijd gekost? Maar het is net als met Picasso die werd gevraagd hoelang hij nou over een schilderij deed. Hij antwoordde zeventig jaar. Zoiets is dit ook. Ik kan zeggen dat het veertig jaar duurt. Ik weet zeker dat als ik sommige mensen niet al zo lang had gekend ze dit nooit voor me hadden gedaan. Het vertrouwen dat ik heb gekregen geeft een meerwaarde.”

De expositie in Academiehuis de Grote Kerk is te zien tot en met zondag 30 november.