Rondje Extra: Afvalbeleid Zwolle met GroenLinks-raadslid Theo Peenstra en zanger Henk Klompenmaker

Afval, ook in Zwolle een veel besproken onderwerp. Iedereen heeft er wel een mening over. Sinds verleden jaar kent de stad een nieuw afvalbeleid met een recycletarief. Theo Peenstra, raadslid, is positief. “Het werkt”, zegt deze lerarenopleider op Windesheim. Henk Klompenmaker, naast zanger zeer betrokken bij zijn stad, ergert zich bont en blauw aan afval dat naast de containers wordt gedeponeerd. Dat moet echt anders, zo stelt Klompenmaker en wil daar in een een-op-een gesprek met Peenstra zijn hart eens luchten. Rondje Swolle zit erbij, hoort het aan en doet verslag.

(door Peter de Jong)

Klompenmaker: “Al die rotzooi naast de containers. Ik heb daar foto’s van gemaakt en op facebook geplaatst. Daar kreeg ik veel reacties op. Mensen zeggen dat zij het niet kunnen betalen. En waar ik het lef vandaan haalde om die foto’s te plaatsen terwijl een iemand met kleine kinderen van slechts 30 euro per week moest rondkomen. Dan probeer ik begrip te tonen maar dat ligt heel gevoelig. Zo is er een dame die weinig te besteden heeft maar van top tot teen onder de tattoos zit. Volgens mij geen goedkope dingen. De associatie die mensen hebben over wat ze zelf belangrijk vinden en dan zeggen: ik pleur die rotzooi daar gewoon neer. Zij (lees de gemeente) redden zich maar. Dan wordt er op de ROVA gekankerd en leggen de schuld bij hen neer maar de ROVA kan er helemaal niets aan doen. Zij komen wekelijks met een hogedrukspuit alles schoonspuiten. Ondertussen wemelt het in de buurt al van de ratten. Als je ziet dat boa’s met handschoenen aan in die vuile zakken moeten wroeten op zoek naar een adresje of naam van de dader. Kennelijk kunnen wij als maatschappij niet tegen voorgeschreven regels en gaat het van kwaad tot erger.”

Peenstra: “In het minimabeleid van de gemeente is een regeling voor afval voor deze mensen opgenomen. Ik weet het niet uit eigen ervaring maar mensen met een minimum inkomen kunnen bij het GBLT (gblt.nl/kwijtschelding) een vrijstelling van de afvalheffing aanvragen. Dat is met heel veel armoede regelingen. Helaas weten de mensen voor wie het bedoeld is, dit niet altijd. Dat kan zijn door omstandigheden of zij hebben de vaardigheden niet om die regels te vinden.”

“Daar zit ook een knelpunt. In feite is het nog ingewikkelder dan het lijkt want je kunt niet alle soorten plastic bij PMD (plastic, metaal en drankkartons) gooien. De kwaliteit van dat plastic afval, die wordt nooit 100 procent omdat er altijd mensen zijn die een tuinstoel bijvoorbeeld toch bij PMD gooien omdat dat ook plastic is. In vergelijk met andere gemeenten had Zwolle relatief veel restafval. Door het omgekeerd te gaan inzamelen konden wij de hoeveelheid restafval flink naar beneden brengen. Als wij nu naar de cijfers kijken over het afgelopen jaar dan is dat boven verwachting gelukt. Mijn stelling is dat het afvalbeleid van de gemeente werkt. De bijeffecten, dat is wat mensen op straat en naast de container zien, geeft de indruk dat er meer afval naast de container dan erin ligt. Dat is zichtbaar want wat in die container ligt, is buiten het zicht. Dat er nu 1 of 2 zakken naast staan, nodigt uit om dat ook maar te doen. Daar direct op reageren is onderdeel van het beleid. De structuur om dat te melden bij de ROVA dient aangepast te worden.”

Waarom zet men zakken naast de container?

Peenstra: “De prijsprikkel is één maar als jij jouw afval goed scheidt ben je goedkoper uit dan dat je was. Zeker als je kijkt naar de prijsontwikkeling van andere zaken. Op het moment dat jij heel beperkt budget hebt en je kent de minimaregeling niet, dan heb je het gevoel dat je € 1,65 (kosten bij eenmalig openen van de restafval container) weggooit bij een zak afval.”

Klompenmaker: “Ik heb dus gevraagd of er toestemming gegeven kan worden om camera’s te plaatsen. Dat als mensen afval naast de containers dumpen er bekeurd kan worden. Ik zie nu hele akelig gekleurde bakjes aan de weg staan, kleine bakjes voor gescheiden afval. Dan sla je de plank mis. Swollwacht vond een aantal jaren geleden dat wij niet meer die grote huisvuilzakken moesten gebruiken. Is dat vanuit het gemak om je rug te sparen of is het een kwestie van hoe meer kleine zakjes, hoe meer het opbrengt?”

Peenstra: “Het mentaliteitsaspect is natuurlijk breder dan het afval; in hoeverre hou jij je aan de regels? Ik heb deze zomer een boek gelezen – ‘in onze tijd, leven in het calamiteitperk’ van Tim Fransen - hoe culturen in elkaar zitten. Wij zijn in Nederland een land dat heel losjes is georganiseerd. Individuele vrijheid staat bij ons hoog aangeschreven. Als je kijkt naar Duitsland, daar houden mensen zich met een groot collectiviteitsgevoel gewoon aan de regels.”

Mentaliteit vroeger en nu

Klompenmaker: “Wat mij vooral opvalt is de labiliteit die momenteel heerst bij bepaalde groepen. Ze zijn heel snel moe en willen gauw chillen. Vroeger ging ik met mijn snotterneus en zakdoekjes gewoon naar mijn werk. Dan maakte ik excuses aan mijn klant, zei sorry, ik ben verkouden en ga een eindje van u afzitten. Maar ja, ik moet mijn mentaliteit van toen niet vergelijken met nu. Tijden zijn veranderd.”

Peenstra: “De rust was vroeger ook veel groter. De informatie en prikkels die op je afkomen, daar worden mensen ook moe van. Ik wil alles niet vergoelijken maar het is wel hoe de samenleving op dit moment in elkaar zit.”

Klompenmaker: “Ik vind dat er heel veel informatie komt die niet noodzakelijk is. Ik kom uit de muziek, heb met mijn maatje Micky aan de the Voice Sr. meegedaan en van dichtbij gezien wat zich daar allemaal afspeelt. Daar word ik triest van.”

€1,65 betalen voor restafval

Peenstra: “Is dat te hoog of laag? Als je kijkt naar de totale kosten van het afvalbeleid, dat is het uitgangspunt in Zwolle, dan willen wij dat het afvalbeleid kostendekkend is. Ik denk dat het een redelijk uitgangspunt is. Dan kun je zeggen, we gooien alles op één hoop en iedereen betaalt per persoon hetzelfde bedrag. Of we gaan zeggen, nee, degene die het gescheiden aanvoert en dus op die manier meehelpt om de totale kosten te drukken, die wordt daar extra voor beloond.”

Klompenmaker: “Maar als je wel gaat scheiden dan betalen de mensen die het wel doen dus ook voor de mensen die niet scheiden. Zo voel ik dat. Iemand die betrokken is heeft ook de betrokkenheid om afval te scheiden. Maar een grote groep doet dat dus niet.”

Peenstra: “Wat ook meespeelt is dat het afvalprobleem niet alleen Zwolle betreft. Wij zitten in een land met regels, in Europa met regels. Je gaat in Duitsland shag en sigaretten kopen omdat het daar veel goedkoper is. Er zit een gedachte achter het beleid wat wij hier hebben maar de omgeving werkt daar niet aan mee. Dat is bij afval ook zo. Als je afval wilt minderen, moet je er ook voor zorgen dat er minder afval met de boodschappen meekomt. Wij hebben heel veel verpakkingsmateriaal en dat soort zaken. Recyclen kan ook door statiegeld en mindere verpakkingen. Er is wereldwijd een beweging gaande om grondstoffen minder in het proces te verspillen.”

Klompenmaker: “Kijk naar Amsterdam, een ander voorbeeld. Daar willen ze kennelijk toeristen weren. Daar ga je betalen als je als toerist wil komen. Schandalig en ik ben bang dat dat ook in Zwolle gaat gebeuren. Het is een nieuwe trend, hoe kunnen we geld genereren. Milieuregels die in Zwolle zijn gekomen, ik kijk met zorg naar de toekomst. Wij hebben geen luxe verpakkingen nodig om te laten zien hoe mooi ons product is. Als het maar lekker is. En als Action de moeite neemt om naar China te bellen om te zeggen, jongens, die goedkope snoertjes, doe ze maar allemaal tezamen in één grote doos. Wij gooien ze allemaal hier in een grote mand. Nu ben ik een tijdlang bezig om het verpakkinkje los te krijgen.”

Peenstra: “Dan komen we weer op dat individualisme en het gemak. Wat is makkelijk en snel en ziet er mooi uit. Dat wil ik hebben en dus koop ik dat. Of het nu een tattoo is of in een mooi pakje zit, daar zit ook het spel tussen de vrije markt en de politiek. Als politiek zou je daar strikter willen zijn.”

Klompenmaker: “Dan denk ik dat de politiek ervoor moet zorgen dat dit verpakkingsverhaaltje er niet komt. Het is met een vuistregel te doen maar kennelijk zijn wij allemaal koppig. Wij willen het niet. Daarom ben ik bang dat wij nu water naar de zee dragen bij het zoeken naar een oplossing. Volgens mij is betalen voor afval via het bekende GLTB (Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus Tricijn) de enige oplossing. Je moet het verdisconteren in iets wat niet opvalt.”

Peenstra: “Het afvalbeleid kent verschillende kanten. Het milieueffect van de maatregel is super. Restafval om de containers heen is zichtbaar en heel vervelend. Dat trekt inderdaad ratten aan. Daar is het beleid nog niet af. Ik zeg wel dat wij met het afvalbeleid in Zwolle op de goede weg zitten. Het is moeilijk zichtbaar te maken, van 160 naar minder dan 100 kilo per persoon/huishouden. Dat zie je niet op straat. Het kernprobleem in dit hele verhaal is het restafval.”