‘De kans op een overstroming blijft in een delta aanwezig’

REGIO – In de kerk van Mastenbroek staat aangegeven hoe hoog het water stond in 1825. Tot aan die lijn brokkelt de bepleistering van de muren vaker af dan daarboven. De reden? De stenen bevatten nog altijd zout van het zeewater dat de kerk overspoelde precies twee eeuwen geleden. Dit soort herinneringen aan de watersnoodramp van 1825 zijn er meer in de regio. Als je er maar oog voor hebt, weet historicus Martin van der Linde van de Overijsselacademie. 

Dit jaar zullen het niet alleen stille getuigen zijn die aan de ramp herinneren. De ‘vergeten ramp’ van 1825 is deze week herdacht met een symposium in Kampen. De podcast Waterwolf die Van der Linde maakte over de ramp, samen met Marieke van Zanten van Het Oversticht, wordt gelanceerde en de ramp is eerder al herdacht met het luiden van kerklokken in de regio.

Impact Overijssel

De vloedgolf die noordwest Overijssel onder water zette, nadat de dijken waren gebroken, kostte aan meer dan driehonderd mensen in de provincie het leven en ook het huidige Zwartewaterland werd getroffen. Het is zelfs zo dat de ramp, die zich voltrok van Denemarken tot aan de Duitse en Nederlandse kusten, uitgerekend in deze regio de grootste impact had. En toch zal menigeen je, aldus Van der Linde, ‘glazig aankijken’ als je begint over de watersnoodramp van 1825. 

Hoe kan het dat deze ramp is weggezakt in het collectieve geheugen? Van der Linde: “Allereerst is het tweehonderd jaar geleden. Bovendien hebben we in 1953 een grote watersnoodramp gehad die veel verser in het geheugen ligt en waarvan veel beeldmateriaal is. Wat denk ik ook meespeelt, is dat we de zee niet meer voor de deur hebben sinds de Zuiderzee is ingepolderd en Flevoland ontstond. Onbewust is daardoor denk ik ook het gevoel ontstaan dat we hier wel veilig zijn. Daar komt bij dat we qua watermanagement de zaken heel goed voor elkaar hebben met gemalen en een waterschap dat alles nauwlettend in de gaten houdt. Desondanks leven we in een delta waar een overstroming altijd tot de risico’s behoort.” 

Vanuit de besef ontstond ook het idee voor een symposium, waar onder meer ook klimaatverandering onderwerp van gesprek zal zijn. Van der Linde: “Het klimaat verandert met soms hevige regenval tot gevolg. Bovendien hebben we in de regio te maken met bodemdaling.” Daarmee is de herdenking van de ramp tevens een wake-up call om alert te blijven. Bovenal is het echter een eerbetoon aan de slachtoffers. De persoonlijke verhalen zijn hartverscheurend. Van der Linde: “Er is het verhaal van een man die zijn vrouw en kinderen zag wegdrijven. Mensen vluchtten naar boven en dachten op het dak van hun huis veilig te zijn. Het tragische was alleen dat grote palen die bij Schokland stonden het binnenland instroomden en boerderijen beschadigden, waardoor deze alsnog instortten.” 

Getuigenverklaringen

De getuigenverklaringen zijn best talrijk. Waar het gaat om de feiten is er eveneens veel gedocumenteerd. Van der Linde: “De Zwolse gedeputeerde Ter Pelkwijk bijvoorbeeld heeft veel feiten verzameld. Daarnaast zijn er brieven en dagboekpassages. In Nederland was ook net het kadaster ontstaan. Om die reden is er over deze ramp veel meer bekend dan over bijvoorbeeld een watersnoodramp die een halve eeuw eerder plaatsvond.” 

Tekst gaat verder onder de foto.

Getroffen gebied op kaart uit 1826 bron Ter Pelkwijk beschrijving van de Overijsselse watersnood 1825. Foto: Aangeleverd

De ramp van 1825 was landelijk groot nieuws. Vanuit overal in Nederland werden er donaties gedaan. Van der Linde: “De impact was sowieso groot. In de periode na de watersnoodramp was er sprake van een gevoel van saamhorigheid en misschien wel nationalisme. Nederland was in die tijd nog meer net een koninkrijk. Dat gevoel ebde na verloop van tijd echter ook weer weg. Al snel hadden mensen ook weer andere zaken aan hun hoofd. Politiek gezien speelde in die jaren tevens de scheiding tussen Nederland en België.” 

Waterbeheer

Blijvend was de manier waarop tegen waterbeheer werd aangekeken. Het voorkomen van dergelijke rampen werd nog meer prioriteit. In de podcast komt ook neerlandica Lotte Jensen aan het woord, die onder meer heeft onderzocht hoe rampen een cultuur kunnen vormen. Dat is zeker ook in de regio Zwartewaterland het geval geweest. “Wat we volgens haar wellicht kunnen leren van de mensen die in de tijd van de ramp leefden, is dat ze zich bewust waren van de krachten van de natuur. Ze realiseerden zich dat eens in de zoveel tijd een ramp kan plaatsvinden. Het is overigens echt niet zo dat ik mij daar als hedendaagse inwoner van Vollenhove dagelijks zorgen over maak, maar het is goed om er bij stil te staan”, aldus Van der Linde. 

Tekst gaat verder onder de foto.

Het overstromings gebied op huidige topografische kaart. - Aangeleverd

Al was het ook maar omdat een nieuwe watersnoodramp nog weer een heel andere dynamiek zou veroorzaken. Van der Linde: “Tweehonderd jaar later leven er veel meer mensen in het gebied en de economische waarde die het gebied vertegenwoordigt is heel anders dan toen.” Goed watermanagement blijft hoe dan ook een zaak van grote prioriteit. Volgens Van der Linde kan je echter op verschillende manieren aankijken tegen het fenomeen waterbeheer. “Aan de ene kant heb je de experts die er naar kijken puur met een technisch oog hoe je alle risico’s vermijdt”, weet Van der Linde volgens wie dat ook om forse investeringen vraagt. 

Het kan tevens een keuze zijn om land (tijdelijk) terug te geven aan het water en die visie vindt weerklank bij de groep met een ecologische inslag. Hoe je er ook tegenaan kijkt, het herdenken van de watersnoodramp is volgens Van der Linde van belang. “Je leert je eigen woonplaats nog weer beter kennen. En de kerk in Mastenbroek is zeker niet de enige plek die aan de ramp herinnert.” 

De podcast ‘Waterwolf - De Stormvloed van 1825’ is te beluisteren via spotify.

Foto: Aangeleverd