Burgemeester Arnoldus van Walsum: de held die geen held mocht worden

ZWOLLE - In het Stadhuis van Zwolle wordt zaterdag 10 mei om 10.00 uur een bijeenkomst gehouden over de bijzondere rol van burgemeester Arnoldus van Walsum in de meidagen van 1940. Hij werd in juni 1940 de eerste door de Duitsers ontslagen burgemeester van Nederland. 

Bij de inval van de Duitsers op 10 mei probeerde burgemeester Van Walsum leiding te geven. Zo nam hij zich voor om de Zwolse bevolking via de radiodistributie (kabelradio) dagelijks op het middaguur toe te spreken. Wanneer de Duitsers zich al op die eerste oorlogsdag aandienden op het stadhuis, liet hij merken niet hun loopjongen te zijn. Hij weigerde te regelen dat een wegversperring werd opgeruimd. Dat leverde hem meteen al een, korte, eerste arrestatie op. 

Al snel werd duidelijk dat Nederland de Duitsers niet aankon, hoewel er plekken waren waar de Nederlandse militairen taai weerstand boden, zoals op de Grebbeberg en bij Kornwerderzand en Zeeland. 

Op 13 mei vertrokken (vluchtten) koningin Wilhelmina, haar familie en ook de regering naar Engeland. Dat hoorde Van Walsum, Oranjeman in hart en nieren, kort voordat hij op 14 mei zijn eerste radiotoespraak zou houden. Emotioneel maakte hij melding van het vertrek van de regering. Dat de koningin was vertrokken, op advies van mensen die de minachting der natie verdienden, noemde hij misdadig. Er werd nog gevochten. Boze reacties op zijn woorden bleven niet uit en na verloop van tijd verontschuldigde hij zich uitgebreid over zijn uitval. Ook tegenover de koningin persoonlijk, die hij nog steeds zeer hoog achtte. Maar zijn woorden bleven aan hem kleven.

Op 15 juni 1940 weigerde burgemeester Van Walsum te gehoorzamen aan het Duitse ‘verzoek’ gegevens uit het bevolkingsregister te verstrekken. Hij weigerde dat een dag later, op 16 juni, nogmaals, tot grote ergernis van de Duitsers. Van Walsum werd thuis gearresteerd, zat een aantal dagen in Arnhem gevangen en kreeg na zijn vrijlating te horen dat hij werd voorgedragen voor ontslag. Zwolle’s eerste burger werd één maand na het begin van de bezetting de laan uitgestuurd. Een ontslag dat tot in de hoogste kringen, het college van secretarissen-generaal, instemming kreeg ‘vanwege het zeer merkwaardige gedrag’ van de burgemeester halverwege mei.

Toen Van Walsum vijf jaar later, in mei 1945 probeerde terug te keren op het stadhuis van Zwolle maakte hij geen schijn van kans. Een brief aan de koningin, aan de Minister van Binnenlandse Zaken, niets werkte. Ook onder de nieuwe koningin Juliana (1948) veranderde er niets. Er was in het openbare bestuur geen eervolle plaats meer voor de burgemeester die het al in de eerste weken van de bezetting opnam tegen de Duitsers. Zijn woorden over de majesteit werden hem nooit vergeven.

Bij de bijeenkomst op 10 mei zal ook de Sander van Walsum aanwezig zijn, kleinzoon van Arnoldus van Walsum. Hij zal over zijn grootvader vertellen. Stadsgids Arjan Hilbers zal een pleidooi houden om na 85 jaar te komen tot een vorm van eerherstel voor de held die geen held mocht worden. Er is een kleine tentoonstelling van materialen uit de Tweede Wereldoorlog te zien zijn. Doorlopend worden beelden uit de Andere Tijden documentaire ‘Burgemeester in oorlogstijd’ getoond.

Om 10.00 uur en om 14.00 uur spreken Sander van Walsum en Arjan Hilbers. De toegang is gratis maar aanmelden is gewenst vanwege de verwachte drukte.
Aanmelden kan door een e-mail te sturen naar stadswandelingenzwolle@outlook.com