Eerste stadsdichter Zwolle maakt ‘baldadig statement’ met bundel van 700 pagina’s
· leestijd 2 minuten AlgemeenZWOLLE – Een bundel met zevenhonderd gedichten op evenveel pagina’s, dat is niet gebruikelijk in de poëzie. “Het is inderdaad een baldadig statement”, zegt Zwolse dichter en schrijver Paul Gellings. Zondag is de presentatie van ‘De oerknal was een festival’ met vrijwel al zijn gedichten, van 1972 tot 2026. “Je moet het niet van kaft tot kaft lezen. Maar op tafel of je nachtkastje leggen en af en toe bladeren.”
(door Joop de Haan)
De bundel was een idee van Gellings’ uitgever Anton Scheepstra van uitgeverij Passage. “Ik was toe aan een nieuwe bundel, want ik had veel geschreven sinds mijn vorige bundel ‘Café Egidius’ in 2016. Ik had een selectie van 75 gedichten, die werd afgeslankt tot 35. Dat vond ik wat te mager. Eigenlijk heb ik sinds 2004 veel nieuw werk gemaakt dat niet in de vorige bundel terecht is gekomen. Ik stelde voor om alles te bundelen wat ik sinds 2016 heb gemaakt plus wat er nog lag. Toen zei Anton spontaan: laten we het dan goed doen en ál je poëzie bundelen.”
Dus ligt er nu een kloeke bundel, die begint met zijn eerste gepubliceerde werk, in Avenue, uit 1972. “Ik was toen 19 en dacht dat ik was doorgebroken, maar het bleef ploeteren. Pas na mijn eerste bundel in 1990 werd het wat makkelijker. Je naam is dan gevestigd, je krijgt wat meer toegang tot literaire tijdschriften. Dat eerste gedicht is me nog steeds dierbaar. Ik moest het vak nog leren, maar alles wat later vaker terugkwam zit er al wel in: de herfst, melancholie, tijd, de wisseling van de seizoenen.”
De oerknal uit de titel duikt ook vaker op. “Ik had al wat gedichten over de oerknal en het heelal. Vriendin en collega Irene Wiersma noemde de bundel een mooie stunt, en ik dacht: het moet ook een stuntachtige titel worden. ‘De oerknal was een festival’ is een kwinkslag, maar wel een serieuze. Er zit rijm en lichte ironie in. Het is ook een titel die blijft hangen, het is krachtig en het knalt.”
En de naam sluit aan bij een van Gellings’ thema’s: de tijd. “Dichten kan voor mij een zoektocht zijn naar een definitie van tijd. De tijd in jezelf, buiten de tijd van de klok. Als dichter zet je de tijd stil door een beeld te beschrijven. Maar je laat de tijd soms ook stromen door een enorme sprong te maken. Dat is natuurlijk ook de charme van taal, daar kun je zo mee spelen dat je dingen laat gebeuren die in de bestaande werkelijkheid niet mogelijk zijn.”
In ‘Oerknal’ staan de vijf dichtbundels van Gellings, plus dus recent en niet eerder gebundeld werk. Dat is thematisch ondergebracht in ‘afdelingen’. Daarbinnen zijn de gedichten chronologisch gerangschikt. “Het is een heel eigen rangorde, een beetje onbeholpen poging tot structuur.”
In de afdeling ‘IJsseldelta’ staan gedichten die hij schreef als eerste Zwolse stadsdichter, in 2005 en 2006. Over het Herfterplein, de Diezerkade, Albert Cuypstraat, de Peperbus en Joop van Ommen. “Uit mijn stadsdichterschap heb ik een selectie genomen, er zaten veel gelegenheidsgedichten bij die afvielen. Wel opgenomen zijn latere gedichtjes die op de ruiten van de oude V&D staan ‘Deuren in Zwolle’, dat is herkenbaar voor mensen uit de stad.”
Naast poëzie schrijft Gellings ook proza: tien romans en twee verhalenbundels. De laatste ‘Terug naar de Stichtstraat’ stond op de longlist van de Libris Literatuurprijs. Hoe verhoudt poëzie zich tot proza in zijn werk? “Dat is hetzelfde schrijverschap. In proza spreekt de dichter in mij soms een hartig woordje mee. Ik gebruik poëtische beelden, maar niet te veel, dan wordt het geparfumeerd. En in mijn poëzie zitten soms kleine verhaaltjes. Het wisselt elkaar af, ik leen ook wel eens een zin bij mezelf. Soms ben ik met een roman bezig en krijg ik ineens een openingszin voor een gedicht in mijn hoofd. Dan onderbreek ik het romanschrijven en neem ik een avond vrij voor dat gedicht. Want het moet er uit. Als je het niet opschrijft, verdampt het, dat is zonde.”
Een overzichtswerk als ‘Oerknal’ wekt de indruk van een afronding. “Dat zou je inderdaad kunnen denken. Maar nee. Ik heb inmiddels weer een paar nieuwe gedichten geschreven, dat gaat gewoon door.”
